Potemkin Zırhlısı İsyanı

Paylaşmak önemsemektir!

Potemkin Zırhlısı İsyanı
Potemkin Zırhlısı İsyanı




Çarlık Rusyasının Birinci Dünya Savaşında Almanya’ya yenilip içte komünist devrimle tarihe karışmasından 12 yıl önce 27 Haziran 1905’te devrimin provası niteliğinde bir olay meydana geldi. Yine aynı tarihte Rusya bir devrim yaşayacaktı ama Potemkin Zırhlısı isyanı olarak bilinen olay Karadeniz sularında meydana gelmesi nedeniyle daha ayrı bir önem teşkil eder. 1904-1905 Rus-Japon savaşının Rusya aleyhinde seyretmesiyle Rusya’da hem ordu içinde hem de işçiler arasında savaştan ve yoksulluktan dolayı ciddi bir hoşnutsuzluk vardır. Rusya’nın Karadeniz filosunda bir savaş gemisi olan Potemkin Zırhlısı 800 kişilik bir mürettebata sahipti. Ordu ve donanmadaki ciddi disiplin askerleri ve leventleri bunaltmış vaziyetteydi.

Potemkin İsyanın önde gelen isimleri Matyushenko ve Vakulenchuk donanmada geniş çaplı bir isyan başlatmak için diğer mutsuz leventlerle bir araya geldi. Amaç subayları def ederek eşzamanlı bir köylü isyanıyla Çar II. Nikola’yı indirmekti. Ağustosta yapılması planlanan isyan olayların hızlı gelişmesi ile 27 Haziranda patlak verdi. İsyanın nedeni ise ilginçti. O günün sabahı askerler kendilerine öğle yemeği için gelen etin kurtlu ve çürük olduğunu fark edince durumu subaylara bildirdiler. Gemi doktorunun eti yenilebilir bulmasıyla askerler Matyushenko ve Vakulenchuk önderliğinde yemeği protesto etmeye başladı. Gemi kaptanı ve subaylara karşı başlatılan çatışmada gemiyi kontrol etmeyi başaran isyancı askerler gemiyi Odessa limanına kırdılar. Buraya demir atmalarının nedeni halihazırda işçiler tarafından başlatılmış geniş çaplı grevlerin olmasıydı. İsyancılar erzak stoklamaya ve isyanın sesini duyurmaya çalıştı burada.

Vakulenchuk gemide çıkan çatışmada ölmüştü. Onun cesedi patlamaya hazır işçileri hızla isyancıların tarafına çekti. Bu arada isyan haberi Çarın kulağına gitmişti ve Çar Nikola ne pahasına olursa olsun isyanın acilen bastırılmasını emretti. Aksi halde herhangi bir gecikme daha fazla kan akması demekti. O günün ertesinde çıkan çatışmada yaklaşık 1000 Odessalı ölünce isyancıların azmi kırıldı. Ama Matyushenko ve arkadaşları isyanı diğer donanma mürettebatı arasında yaymaya çalıştı. Fakat donanma içindeki Çarist tayfa bir karşı hareketle isyancıları ele geçirdi ve Odessa’daki askeri garnizona teslim etti. İsyanın önemi ise Çarlık Rusya’sındaki rejime yönelik ilk askeri isyandı. Potemkin Zırhlısı Sevastopoldan ayrılmıştı ve isyancılar geminin kontrolünü ele geçirdikten sonra hangi yöne gideceği belli olmadığı için hem Çar Nikola hem de Sultan Abdulhamid durumdan ürktü. İki otokrat da geminin seyrini dikkatle inceledi. Türkiye’de bu konuyla ilgili bulabildiğim tek kitap Hasip Saygılının kitabıdır. Okumanızı tavsiye ederim.