Büyük Kuzey Savaşı (1700-1721)

Paylaşmak önemsemektir!




Büyük Kuzey Savaşı(1700-1721)
Büyük Kuzey Savaşı(1700-1721)

Büyük Kuzey Savaşı(1700-1721)

21 yıl süren ve çeşitli cephelerde Danimarka, Polonya-Saksonya, Ukrayna, Rusya, İsveç ve Osmanlı arasında gerçekleşen Avrupanın kaderini tayin edici büyük bir savaştı. 18. Yy.’ın başında İsveç büyük bir Avrupa gücüydü. Gustav Adolf ve XI. Charles dönemlerinde İsveç Baltık bölgesine ve Kuzey Almanya’ya hakim olmuştu. 1697’de askeri ve siyasi açıdan güçlü İsveç Imparatorluğunun başına 15 yaşındaki XII. Charles(1682-1818) geçti. 1617’de İsveç Rusya’yı Baltıktan çekilmeye zorlamıştı. İsveç tahtında bu genç kralı gören Petro (1672-1825) 1617’de terk edilen toprakları geri almayı planladı. Fakat XII. Charles seleflerinin saldırgan politikasını sürdürmeye devam edecekti. Saldırgan İsveç İmparatorluğu karşısında Rusya Danimarka ve Polonya-Saksonya ile ittifak kurdu. Ağustos 1700’de Osmanlı ile İstanbul Anlaşmasını imzalayıp Kutsal İttifak Savaşını bitiren Rusya İsveç savaş ilan etti.

Büyük Kuzey Savaşı(1700-1721)
Büyük Kuzey Savaşı(1700-1721)

İttifakın gereği olarak Polonya-Saksonya kralı II. Augustus Riga kalesini kuşattı. Böylece 21 yıl sürecek Büyük Kuzey Savaşı başladı. Genç yaşına rağmen yetenekli bir asker ve ilham verici bir lider olan XII. Charles düşmanlarını birer birer yenmeyi planladı. Bu amaçla Danimarka’nın başkenti Kopenhag’a ve diğer müstahkem mevkilere ele geçiren XII. Charles Kral IV. Frederick’i Rus ittifakından ayrılmaya ve İsveç ile barış yapmaya zorladı(Travental Anlaşması). İsveç Danimarka ile savaş halindeyken Polonya-Saksonya Livonya’yı işgal etmişti. Ama Danimarka’yı dize getiren XII. Charles ordusunu Livonya’ya sürünce II. Augustus geri çekildi. Bu zaferleri takiben XII. Charles 8 bin kişilik ordusuyla Riga’yı kuşatan 23 bin kişilik Rus ordusunu Narva Muharebesinde yendi. Yenilmiş Rus ordusunu takip etmek yerine batıya yönelen XII. Charles 1700-06 arasında Rusya’ya nihai bir saldırıdan önce Polonya’da sağlam bir üs kurmaya odaklandı. Başkent Varşova’yı 1702’de ele geçiren XII. Charles bir dizi askeri zafer daha kazandıktan sonra 1704’te Stanislaw Leszczynski’nın krallığında kukla bir yönetim kurdu. 1705’te Polonya ile Varşova Anlaşmasını yapan XII. Charles Şubat 1706’da Fraustadt Muharebesinde Saksonları yendi. Eylül 1706’da II. Augustus Stanislaw’ı kral olarak tanıdı ve İsveç ile barış yaptı(Altranstadt Anlaşması). XII.

Charles Polonya’da konumunu güçlendirmekle meşgulken ordusunu revize eden I. Petro İsveç’i barışa zorlamak için 1704’te Narva ve Dorpat’ı ele geçirdi. Fakat Rusya’yı İsveç’in geleceği için büyük bir tehlike olarak gören XII. Charles Moskova’yı ele geçirmek için ordusunu hazırladı. Kendisi Smolenks üzerinde Moskova’ya yönelirken General Lewennaupt komutasındaki ordu Riga’yı alacaktı. Savaş 1707’de başlarken I. Petro ordusunu geri çekti. İlk çatışma Temmuz 1708’de Holowczyn’de meydana geldi ve Rus ordusu yenildi. Geri çekilen Rus ordusu geride kalan her şeyi yaktı. Ordusu açlıktan kırılan XII. Charles I. Petro’yu takip etmeyip Ukrayna’da kışlamayı tercih etti. XII. Charles Ukrayna’da Kazak Beyi Ivan Mezapa ve Kırım Hanı Devlet Giray ile ittifak kurmaya çalıştı.

Hatta Osmanlı sultanı savaşa çekmek için çaba gösterdi. Fakat III. Ahmet hem savaşa girmeyi reddetti hem de Devlet Giray’ı tarafsızlığa zorladı. İsveç-Ivan Mezapa ittifakını duyan I. Petro Mezapa’nın başkenti Baturini yakıp yıkınca çoğu Kazak Beyi Rusya’nın yanına geçti. Bu arada 1708-9 kışı çok sertti ve XII. Charles’ın ordusunu mahvetti. Lewenhaut’ın ilerleyişi 1708’de Lesnaya Muharebesiyle durdurulmuştu ve gerekli erzak ve mühimmat Rusların eline geçmişti. Yine de XII. Charles zayıf ve kötü donanımlı bir ordu ile Moskova yürümeye devam etti. Haziran’da Poltova’ya ulaşan XII.

Charles’ın ordusu kendinden sayıca 4 kat fazla olan Rus ordusu karşısında 8 Temmuz 1709’da ağır bir yenilgi aldı. Yaklaşık 6900 İsveç askeri öldü ya da yaralandı. XII. Charles ve Ivan Mazepa ise Osmanlı Moldovya’sına iltica etti. İsveç’in yenilmesiyle Danimarka-Polonya-Rus ittifakı yeniden canlandı. Bu durumda XII. Charles için İsveç’e giden tüm yollar tehlikeyle doluydu. Polonya’da Stanislaw’ın kaçışıyla II. Augustus yeniden başa gelmişti. Danimarka 1710’da Scania’yı işgal etmeye çalışsa da başarılı olamamıştı. Rusya Batlık Devletlerini ve Finlandiya’yı ele geçirmişti ve Temmuz 1714’te Hangö’deki İsveç donanmasını imha etmişti. XII. Charles’ın yokluğunda ülke İsveç Meclisince yönetildi. Bu meclis paralı askerlerden oluşan bir ordu kurup Polonya’ya saldırmayı planladı. Danimarka donanması Almanya’nın kuzeyinde kurulmaya çalışılan bu orduya ikmal sağlayan gemileri imha etti. Bölgede sıkışıp kalan İsveç ordusu Mayıs 1713’te Rus-Danimarka-Sakson güçlerine Tanning’te teslim oldu. Osmanlı topraklarına sığınan XII. Charles, III. Ahmet’i Rusya’ya karşı iki cepheli bir savaş başlatmaya ikna etmeye çalıştı. Bu plana göre İsveç kuzeyden Osmanlı güneyden Rusya’ya eşzamanlı bir saldırı başlatacaktı. Ama XII. Charles’ın İsveç’le ciddi bir iletişim sorunu vardı. Tanning’te teslim olan ordudan sonra zaten İsveç güçlü bir ordu kuramazdı. Savaşa girmeye niyetli olmayan III. Ahmet Rus ordusu sınırı geçip XII. Charles’ı almak isteyince Rusya’ya savaş ilan etti. Kırım Han’ının ve XII. Charles’ın kalan birlikleriyle desteklenen Osmanlı ordusu Rus ordusunu Prut Nehri civarında yendi. Karadeniz ve Azak Denizi hâlihazırda Osmanlının elinde olduğu için bölgeye sıkışan Rus ordusu mucize eseri kurtulacaktı.

En basit şekliyle savaşı sürdürmeye istekli olmayan Osmanlı Devleti 21 Temmuz 1711’de Rusya ile 25 yıl sürecek Prut Anlaşmasını yaptı. Böylece kuşatma altındaki Rus ordusu Rusya’nın içlerine çekilme ihtimali de olmadığı için yok olmaktan kurtuldu. İleride kendine bela olacak Rusya’yı bu noktada yıkmayarak barışı tercih Osmanlı da ise III. Ahmet Rus ordusunu yok etmeyen Baltacı Mehmet Paşayı idam etti. Artık umudu kalmayan XII. Charles Kuzey Almanya’daki İsveç müstahkemi olan Stralsund’a gitti. XII. Charles devletin gücüne kavuşmasını sağlamak için müttefik arayışındaydı. Fakat Brandenburg ve Hannover de İsveç karşısında ittifaka katıldı. Stralsund’daki ve Wismar’daki İsveç üsleri sırasıyla 1715 ve 1716’da düştü. 1718’e kadar 60 bin kişilik bir ordu oluşturmayı başaran XII. Charles Norveç’i işgal etti. Fakat 1718’de Fredrikseld’de öldürüldü. XII. Charles’ın ölümüyle Baltık ülkeleri Rus tehdidine daha açık hale geldi. Rus yayılmacılığından korkan İngiltere ve Fransa Rusya’yı barışa zorladı. Sonuç olarak bölgede barışı tesis edecek taraflar arasındaki barış anlaşmaları 1721’de savaşı resmen sonlandırdı.